الگوی ایفای نقش
الگوی ایفای نقش
(بررسی ارزشها و رفتار اجتماعی )
این الگو دانش آموزان را برای فهم رفتار اجتماعی نقش خود در تعاملات گروهی و راه های موثر تر حل مسائل هدایت می کند. همچنین می توان از طریق آن به دانش آموزان در گردآوری و سازمان دهی اطلاعات درباره ی مسائل اجتماعی , رشد و همدلی با دیگران کمک کرد. وقتی دانش آموزان تعارضات درونی خود را به صورت نمایش بیرون می ریزند و زمانی که خود را به جای دیگران گذاشته و ایفای نقش می کنند در واقع مشاهده گر رفتارهای خوب یا بد اجتماعی می باشند و به تجزیه و تحلیل ارزشها دست می زنند.
ایفای نقش به همان اندازه که بر محتوای عقلی تأ کید دارد از احساسات و عاطفه نیز دور نمی باشد.
به مراحل این الگو توجه کنید:
گرم کردن گروه
گزینش شرکت کنندگان
پردازش صحنه
آماده ساختن مشاهده گران
نمایش
بحث و ارزشیابی
تجارب مشترک و تعمیم
ایفای نقش با تطبیق مناسب می تواند به عنوان یک الگوی موثر برای دانش آموزان در هر سنی مورد استفاده قرار گیرد.
با هم اجرای گام های الگو را برای تدریس درس "خود رادست کم نگیریم" از نظر می گذرانیم.
گام اول
گرم کردن گروه
در این مرحله آموزگار گروه را نسبت به یک مسئله حساس می سازد و جوی از پذیرش را ایجاد می کند تا دانش آموزان احساس کنند که می توانند بدون تحقیر شدن و شماتت نظرات و احساسات را بررسی کنند. سپس با توصیف آشکار مسئله (از طریق مثال ها یا توضیحات خود دانش آموزان , موقعیت های واقعی یا خیالی و موقعیت ایجاد شده توسط معلم) دانش آموزان را در جریان کامل موضوع قرار می دهد. و در آخرین قسمت از این مرحله با پرسیدن سوال هایی موجب تفکر کودکان درباره ی نتیجه ی داستان و پیشگویی وقایع می شود.
آموزگار:
بچه ها درس امروز ما در مورد یک خرگوش و حلزونی است که با هم دوست می شوند و می خواهند با هم بازی کنند اما در این مورد با مشکلاتی مواجه می شوند در حالی که کرم شب تابی هم ناظر کارهای
آن ها است. امروز این داستان به صورت نمایش توسط دوستانتان که داوطلب اجرای این نقش ها شده اند به اجرا در می آید. مژگان از گروه گل محمدی عهده دار نقش خرگوش و مهسا از گروه گل یاس عهده دار نقش حلزون و لیلا از گروه گل لاله نیز عهده دار نقش کرم شب تاب می باشد؛ همچنین زهرا از گروه گل نسترن راوی قصه ی ما هست.
حالا تا دوستانتان خود را برای اجرای نمایش آماده کنند شما درباره ی موضوع قصه فکر کنید. چه اتفاقی بین حلزون و خرگوش می افتد؟ نظر کرم شب تاب در این باره چیست؟ خرگوش و حلزون چه مشکلی
می توانند در بازی داشته باشند؟
گام دوم
گزینش شرکت کنندگان
این مرحله طبق نوشته های فوق قبلاً انجام گرفته است بهتر است قبل از تدریس این مرحله یعنی انتخاب بازیگران نقش انجام بگیرد و اجرا کنندگان نقش ها آماده در کلاس حضور یابند. به هر حال این مرحله مربوط به گزینش نفرات برای اجرای نقش ها می باشد. برای این کار از بچه ها می خواهیم که داوطلب ایفای نقش شوند. ممکن است آن ها حتی بخواهند نقش ویژه ای را ایفا کنند هر چند معلم این علاقه را مورد توجه قرار می دهد ولی باید این موقعیت را تا اندازه ای کنترل کند.
گام سوم
پردازش صحنه
در این مرحله ایفا گران نقش طرح صحنه را تهیه می کنند و هیچ گونه دیالوگ خاصی را طراحی نمی کنند در واقع آن ها فقط طرح ساده ای از صحنه داستان و شاید ژست های بازیگران را ترسیم می کنند. آموزگار ممکن است با طرح سوال هایی به صحنه پردازی ایفا گران کمک کند از جمله این که : موقعیت نمایش شما کجاست؟ آیا با راوی هماهنگ کرده اید؟ آیا لباس های لازم را آماده دارید؟
در تدریس انتخابی مژگان دو گوش بلند خرگوش را روی سر گذاشته است و در چهره ی خود نقاب خرگوش دارد . مهسا مقوایی که شکل پیچ در پیچ خانه حلزون روی آن کشیده شده است با نخی به پشت خود بسته است. لیلا هم روی دو برگ مقوایی نقاشی شده نشسته و ماسک کرم خندان را روی صورت خود زده است.
گام چهارم
آماده کردن مشاهده گران
این که بقیه دانش آموزان (تماشا گران) آن چنان به طور فعال درگیر شوند که همگی بتوانند آن نمایش را تجربه کرده و سپس تحلیل نمایند بسیار مهم است. باید با سپردن وظایفی به مشاهده گران مانند ارزشیابی از میزان نزدیکی ایفای نقش با واقعیت, تفسیر درباره ی اثر بخشی و توالی رفتار ایفا کنندگان نقش ها و توصیف احساسات و طرز فکر شخصیت های نمایش در گیر موضوع نماید.در تدریس انتخابی آموزگار از دانش آموزان می خواهد در ضمن این که به نمایش نگاه می کنند در رابطه با خصوصیات حلزون و خرگوش و رفتارهای آنان فکر کنند و خود را به جای آن ها بگذارند و افکار مناسب درباره ی توانایی های خود را پیدا کنند. احتمالاً نظر شما درباره ی توانایی های هر کس چیز دیگری هست در پایان نمایش می توانید درباره ی نظریات خود بحث کنید.
گام پنجم
نمایش
بازیگرانی که نقش گرفته اند حس گرفته و با یکدیگر از روی واقعیت حرف می زنند.
راوی: یکی بود یکی نبود . در یک جنگل زیبا حلزونی بود. یک روز حلزون کوچولو سرش را از لانه بیرون آورد. آفتاب تابیده و همه جا ... با خود گفت
حلزون: کاش دوستی داشتم و ...
گام ششم
بحث و ارزشیابی
اگر ایفا گران نقش ها و مشاهده گران به صورت عاطفی و عقلی با موضوع نمایش درگیر شده باشد آن گاه بحث به صورت خود انگیخته شروع می شود. معلم برای کمک به دانش آموزان برای همراهی عاطفی و فکری با ایفا گران می تواند سوال هایی نظیر ( به نظر شما با دیدن سرعت خرگوش چه احساسی به حلزون دست داد؟ در سخنان کرم شب تاب چه مفهومی نهفته است و بهتر است با چه حسی بیان شود؟ ) بحث را به درون نقش ها بکشاند. به این ترتیب در نمایش های بعدی که نقش ها عوش می شود ایفاگران آماده
می شوند که همان نقش را به صورتی دیگر بازی کنند.
در تدریس مطرح شده آموزگار سوالات فوق را مطرح کرده و از دانش آموزان می خواهد که درباره ی نمایش اجرا شده و احساسات شخصیت های نمایش و درستی یا نا درستی برخورد ها نظر دهند. سپس درباره ی نتیجه ی آن می پرسد.
و در پایان این مرحله از دانش آموزان می خواهیم که خود را به جای شخصیت های داستان گذاشته و بگویند اگر آن ها به جای خرگوش یا حلزون بودند چه می کردند.
گام هفتم
نمایش دوباره
ممکن است بازی چندین بار تکرار شود دانش آموزان و آموزگار می توانند در تفسیرهای جدید از نقش ها مشارکت کنند و درباره ی این که آیا افراد جدیدی آن نقش ها را بازی کنند تصمیم بگیرند. این فعالیت به تناوب بین بحث و نمایش تغییر می یابد. مثلاً ممکن است مشاهده گران نقش ها را تغییر دهند و از ایفاگران بخواهند رفتار دیگری را تجربه کنند و یا ایفاگران را نیز عوض نمایند. در تدریس انتخابی ممکن است از نقش خرگوش خواسته شود به خاطر این که نمی تواند بالای گل برود زیاد غمگین نشود و سایر توانایی های خود را در نظر بگیرد. یا از کرم شب تاب خواسته شود کمی لحن آدم بزرگ ها را به خود بگیرد و...
یا اینکه کلاً نقش ها و ایفا گران نقش ها عوض شوند.
گام هشتم
بحث و ارزشیابی
در بحثی که به دنبال دومین نمایش در می گیرد دانش آموزان نظریات خود را برای پیدا کردن راه حل بیان می کنند. در تدریس انتخابی ممکن است دانش آموزی خرگوش یا حلزون را برتر بداند و دیگری را فاقد توانایی و تنبل بشمارد. آموزگار باید با راهنمایی صحیح دانش آموزان را به این مرحله برساند که داشتن هرگونه توانایی نباید دلیل فخر فروشی بر دیگران باشد و باید با استفاده از این توانایی به دیگران کمک کنیم. هر کسی هم که توانایی دیگران را می بیند نباید احساس یأس و نا امیدی کند چرا که خداوند همه را با توانایی های مختلف آفریده است.
گام نهم
تجارب مشترک وتعمیم
در این مرحله نباید انتظار تعمیم فوری در زمینه روابط انسانی را داشت چنین تعمیمی نیاز به تجربه ی زیاد دارد. در هر حال آموزگار باید بحث را طوری هدایت کند که دانش آموزان با نقش ها ارتباط برقرار نمایند و اتفاق های مختلفی را که برای هرکدامشان در زندگی افتاده است به نوعی با درس ارتباط دهند.
در تدریس انتخابی آموزگار از دانش آموزان می پرسد آیا کسی هست که تجربه ی مشابهی را داشته باشد. شاید یکی از دانش آموزان تجربه ی زنگ ورزش را که او را در بازی فوتبال راه نداده اند در حالی که به عنوان دروازه بان نمونه درخشیده است را بیان کنید یا عدم موفقیت خود در درس املا و عالی بودن در درس ریاضی را مطرح کند و یا غرور و خود خواهی خرگوش را مورد استناد قرار داده و مسائلی را در مورد آن مطرح کنند.
ساختار روابط میان گروهی این الگو ملایم است و آموزگار در هر مرحله مسئول شروع و هدایت فعالیت های دانش آموزان است. با این حال محتوای مناسب برای بحث ها و ارزشیابی نمایش ها بر عهده ی خود دانش آموزان است. پرسش ها وتفسیر های معلم باید مشوق بیان آزاد و صادقانه احساسات دانش آموزان باشد.
این الگو جهت هدف های متعدد و مهم آموزشی و پرورشی فوق العاده موثر است. دانش آموزان از طریق ایفای نقش می توانند بر توانایی های خود برای شناخت احساسات درونی خود و دیگران بهره بگیرند. پرداختن به زمینه هایی که قبلاً برایشان مشکل بوده است رفتارهای جدیدی را کسب نمایند و مهارت مشکل گشایی خود را افزایش دهند.
و در پایان همکار محترم روی سخنم با توست با تویی که به امید رسیدن آموزش و پرورش به هدف اصلی و والای خود که همانا پرورش انسانی متعهد, اندیشمند و خلاق است تلاش می کنی. با تویی که لقمه ی بی منت عشق را به فرزندان تشنه آموختن این مرز و بوم نثار می کنی گوشه ای از بهشت خداوند در قبال این عشق تقدیم تو باد.
+ نوشته شده در پنجشنبه هشتم دی 1390ساعت توسط گروه درسی سوم آذربایجان شرقی | آرشیو نظرات